Περί υπνωτισμού…

Χρειάστηκε να πεθάνει μέσα σε μαϊμού ιατρείο, του Κολωνακίου παρακαλώ, ένας διάσημος τραγουδιστής, για να μάθουμε (πέφτοντας από τα σύννεφα) πως στη χώρα λειτουργούσαν και λειτουργούν εκατοντάδες δήθεν ιατροί, με τεράστια πελατεία εύπορων συνελλήνων, με τεράστια κέρδη, και με τους ιατρικούς συλλόγους (και το κράτος) να πετάνε αετό…

Και τι μάθαμε όλες αυτές τις προηγούμενες δέκα μέρες, εκτός από το να εμπεδώσουμε τα καψουροτράγουδα του αδικοχαμένου;

Ότι υπάρχουν ανειδίκευτοι γιατροί που δηλώνουν ειδικοί, κάνοντας πλασμαφαιρέσεις, που δηλώνουν Σαμάνοι, ολιστικοί χειρούργοι… που δηλώνουν κβαντικοί οδοντίατροι, παιδίατροι, κλπ, ότι υπάρχουν νυχούδες που κάνουν μπότοξ σε πατάρια, βελονιστές με φτυχία (sic) από ιδιωτικά ΙΕΚ, αισθητικοί που θεραπεύουν τον καρκίνο με δικά τους συμπληρώματα και βιταμίνες, ακόμη και πρώην μπογιατζήδες που υπνωτίζουν «ασθενείς» για να τους λύσουν κάθε πρόβλημα ψυχικής και σωματικής υγείας!

Και έτσι φτάνουμε στον υπνωτισμό, για τον οποίο και τι δεν ακούσαμε όλες αυτές τις ημέρες…

 

Όμως τι ακριβώς είναι ο υπνωτισμός;

Eίναι μια μέθοδος, μια τεχνική, που βρίσκεται ανάμεσα στον μύθο και την επιστήμη.

Μπορεί πράγματι να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αισθανόμαστε τον πόνο, να επηρεάσει τη συμπεριφορά και να βοηθήσει σε ορισμένες παθήσεις; Και πόσο μακριά φτάνει η δύναμή της;

Υπάρχει κάτι σχεδόν υπνωτικό στην ίδια την ιδέα του υπνωτισμού. Ένας άνθρωπος μιλά αργά και σταθερά. Ο άλλος κλείνει τα μάτια. Η προσοχή στενεύει, το περιβάλλον μοιάζει να απομακρύνεται, και η φωνή του υπνωτιστή γίνεται το κέντρο της εμπειρίας.

Για περισσότερο από έναν αιώνα, η εικόνα αυτή έχει τροφοδοτήσει τόσο την επιστημονική έρευνα, όσο και τη λαϊκή φαντασία.

Ο υπνωτιστής παρουσιάστηκε κάποτε ως ένας άνθρωπος με σχεδόν μαγικές ικανότητες. Μπορούσε, υποτίθεται, να ελέγξει τη βούληση, να διαγράψει αναμνήσεις, ή να κάνει κάποιον να αποκαλύψει τα βαθύτερα μυστικά του.

Η σύγχρονη επιστήμη έχει απομακρυνθεί αρκετά από αυτή την εικόνα.

Η ύπνωση θεωρείται ένα πραγματικό ψυχολογικό φαινόμενο, το οποίο έχει μελετηθεί συστηματικά και χρησιμοποιείται, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, ως συμπληρωματική τεχνική στην ιατρική και την ψυχοθεραπεία. Δεν αποτελεί όμως «μαγικό διακόπτη» του εγκεφάλου ούτε θεραπεία για κάθε ασθένεια…

Η λέξη «ύπνωση» δημιουργεί εξαρχής μια παρανόηση,  ο άνθρωπος δεν βρίσκεται απαραιτήτως σε κατάσταση ύπνου. Πρόκειται περισσότερο για μια ιδιαίτερη κατάσταση εστιασμένης προσοχής.

Ο άνθρωπος μπορεί να παραμένει ξύπνιος, και να έχει επίγνωση του περιβάλλοντος, ενώ ταυτόχρονα επικεντρώνεται έντονα σε συγκεκριμένες σκέψεις, εικόνες, ή οδηγίες.

Η Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία περιγράφει την ύπνωση ως κατάσταση κατά την οποία η προσοχή είναι ιδιαίτερα συγκεντρωμένη, και αυξάνεται η δεκτικότητα σε υποβολές.

Δεν ανταποκρίνονται όμως όλοι οι άνθρωποι στον ίδιο βαθμό. Η ικανότητα για υπνωτική ανταπόκριση παρουσιάζει σημαντικές ατομικές διαφορές.

Και αυτό είναι ένα από τα σημεία όπου η πραγματική επιστήμη απέχει πολύ από τον μύθο.

Ο υπνωτισμός έχει δύο πολύ διαφορετικές δημόσιες εικόνες.

Η μία είναι αυτή της σκηνής, όπου άνθρωποι γελούν, εκτελούν παράξενες οδηγίες, και φαίνεται να κάνουν πράγματα που δεν θα έκαναν υπό κανονικές συνθήκες.

Η άλλη βρίσκεται πολύ μακριά από τα φώτα της σκηνής, σε ιατρεία, νοσοκομεία, και πλαίσια ψυχοθεραπείας, όπου η ύπνωση εξετάζεται ως συμπληρωματικό εργαλείο.

Η εφαρμογή που έχει μελετηθεί περισσότερο είναι ίσως η διαχείριση του πόνου. Έρευνες δείχνουν ότι η υπνωτική υποβολή μπορεί, σε ορισμένους ανθρώπους, να μεταβάλει την αντίληψη της έντασης και της δυσφορίας που προκαλεί ο πόνος.

Αυτό δεν σημαίνει ότι εξαφανίζει την αιτία του πόνου, μπορεί όμως να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αυτός βιώνεται.

Η ύπνωση έχει επίσης μελετηθεί σε σχέση με το άγχος, ιδιαίτερα πριν από ιατρικές και οδοντιατρικές διαδικασίες, καθώς και σε ορισμένες λειτουργικές γαστρεντερικές διαταραχές, όπως το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου. Τα αποτελέσματα, ωστόσο, δεν είναι εξίσου ισχυρά σε όλες τις εφαρμογές.

Ο  πόνος δεν είναι μόνο σήμα από το σώμα.

Η εμπειρία του πόνου επηρεάζεται και από την προσοχή, τα συναισθήματα και τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τα ερεθίσματα. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους η ύπνωση έχει αποτελέσει αντικείμενο έρευνας στη διαχείριση του πόνου.

Και αν είναι επικίνδυνη;

Η ύπνωση θεωρείται γενικά ασφαλής όταν πραγματοποιείται από κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία, και χρησιμοποιείται για κατάλληλο σκοπό.

Οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι εμφανίζονται όταν η ύπνωση παρουσιάζεται ως υποκατάστατο της ιατρικής επιστήμης.

Ένας «θεραπευτής» που υπόσχεται ότι με την ύπνωση μπορεί να θεραπεύσει σοβαρές οργανικές ασθένειες, ή συμβουλεύει έναν ασθενή να εγκαταλείψει την ενδεδειγμένη ιατρική θεραπεία του δεν προσφέρει απλώς μια διαφορετική προσέγγιση, μπορεί να δημιουργήσει πραγματικό κίνδυνο.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στο ζήτημα της μνήμης.

Η ύπνωση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μηχανή ανάκτησης χαμένων αναμνήσεων.

Η ανθρώπινη μνήμη είναι ευάλωτη σε υποβολή και παραμόρφωση.

Μια εικόνα ή «ανάμνηση» που εμφανίζεται κατά τη διάρκεια μιας υπνωτικής διαδικασίας δεν αποτελεί αυτομάτως απόδειξη ότι το γεγονός συνέβη ακριβώς έτσι.

Και τέλος,  μπορεί ο υπνωτιστής να σε κάνει να κάνεις κάτι που δεν θέλεις;

Η εικόνα του απόλυτου ελέγχου που βλέπουμε στη μυθοπλασία, στις ταινίες, στα διάφορα σόου,  δεν ανταποκρίνεται στην επιστημονική περιγραφή της ύπνωσης.

Η διαδικασία αυξάνει την ανταπόκριση σε υποβολές, αλλά δεν ισοδυναμεί με παράδοση της βούλησης.

Τελικά, «πιάνει»; Έχει αποτέλεσμα;

Ίσως εδώ βρίσκεται η πιο δύσκολη απάντηση.

Δεν υπάρχει ένα απλό «ναι» ή «όχι».

Η ύπνωση φαίνεται να μπορεί να προσφέρει όφελος σε συγκεκριμένες εφαρμογές και σε συγκεκριμένους ανθρώπους.

Υπάρχουν ενθαρρυντικά δεδομένα για τη διαχείριση του πόνου, ενώ άλλες εφαρμογές παραμένουν περισσότερο αβέβαιες.

Η αποτελεσματικότητα εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, το πρόβλημα που αντιμετωπίζεται, τον άνθρωπο, την ανταπόκρισή του στην ύπνωση, την εκπαίδευση του επαγγελματία, και το αν η τεχνική χρησιμοποιείται μόνη της, ή σε συνδυασμό με άλλες επιστημονικά αποδεκτές θεραπείες.

Γι' αυτό και η πιο ενδιαφέρουσα ερώτηση δεν είναι αν ο υπνωτισμός «είναι αληθινός».

Είναι... Το πραγματικό  όμως ερώτημα είναι τι ακριβώς μπορεί να κάνει, σε ποιους ανθρώπους, για ποια προβλήματα, και με πόσο ισχυρές αποδείξεις;

Κάπου ανάμεσα λοιπόν στον μύθο του εκκρεμούς, στους υπνωτισμένους που θυμίζουν ζόμπι,  και στη σύγχρονη νευροεπιστήμη, η ύπνωση εξακολουθεί να μας θυμίζει κάτι θεμελιώδες, ότι ο εγκέφαλος δεν είναι ένας απλός μηχανισμός που απλώς δέχεται πληροφορίες.

Η προσοχή, η προσδοκία, η αντίληψη, και η υποβολή μπορούν όντως να αλλάξουν  ως έναν βαθμό  τον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε την πραγματικότητα.

Και ίσως αυτό από μόνο του να είναι πολύ πιο συναρπαστικό από οποιοδήποτε θεατρικό κόλπο.

Τα υπόλοιπα ας τα βρουν οι… εισαγγελάτοι!

 Strange Attractor